CZERNIK
 

Historia Piszczaca

Opis:
Tereny, na których zaczął powstawać Piszczac, stanowiły za czasów pierwszych Piastów lesistą i bagnistą przestrzeń. Terytorium to należało do Ziemi Brzeskiej z centralnym grodem w Brześciu nad Bugiem. Obszary te od początku istnienia państwa miały znaczenie strategiczne, leżały bowiem na pograniczu trzech formujących się państw: Polski, Rusi i Litwy. Były więc przedmiotem wielu sporów i zatargów zbrojnych.
O samych początkach Piszczaca ( dawniej Pieszczatki ) wiadomo stosunkowo niewiele. Prawdopodobnie było to osiedle żyjące z rybołówstwa, rolnictwa i myślistwa. Jako że Piszczac posiadał dogodną jak na owe czasy komunikację ze światem dzięki przepływającej przez te tereny rzeczce, był także miejscem handlowym. Tą właśnie drogą dopływały do osady łodzie przywożące towary potrzebne okolicznej ludności. Przywożono tu zboże, czyli "piszczę", po które ściągali okoliczni bartnicy, smolarze i myśliwi, wymieniając je na swoje towary i to prawdopodobnie stąd wzięła się nazwa miejscowości - Piszczac
Pierwsze wzmianki, pochodzące z XVI w., mówią już o Piszczacu, jako większym skupisku ludności, nazywając nawet miastem. Biorąc więc pod uwagę czas, w którym Piszczac z niewielkiej osady przekształcił się w miasto, należało by przypuszczać, że pierwsze siedziby ludzkie zaczęły tu powstawać w początkach XV w., być może nawet wcześniej. Jerzy Flisiński podkreśla jednak, że poszukując genezy miasteczka należy brać pod uwagę dwie okoliczności, które w równym stopniu mogą uzasadniać powstanie tej miejscowości. Większość miasteczek podlaskich osadzanych na prawie magdeburskim zakładano na miejscu dawnych osad i osiedli. Na podstawie zachowanych źródeł trudno o jednoznaczne stwierdzenie, czy Piszczac stał się miastem z przekształcenia dawnej osady. A. Wawrzyńczyk podaje, że miasto Piszczatka powstało w 1530 r. Wówczas to król osadził w miasteczku wójta - Pawła Kosticza. Nakazał mu wymierzyć włóki i wszystkim, którzy zechcą się osiedlić dać 20 lat na wysiedzenie woli. Po tym okresie mają płacić czynsz w wysokości 16 gr.,0,5 ćwierci owsa brzeskiej miary, po kurze i 10 jaj od włóki, rocznie. Miasteczko miało spełniać funkcję stacji królewskiej. Jednak teza, jakoby Piszczac był osadzony na tzw. "surowym korzeniu" nie jest do końca potwierdzona. Jest wielce prawdopodobne, że przed 1530 r. istniała tu już osada, a o nadaniu magdeburgii zdecydowało jej położenie przy ważnym szlaku komunikacyjno-handlowym z Brześcia Litewskiego do Lublina. Dzięki swemu korzystnemu położeniu i istniejącej tu parafii, Piszczac stał się ośrodkiem administracji królewskiej, z biegiem lat uzyskując tytuł i przywileje miasta. Już od XVI w. posiadał prawo do 6 jarmarków rocznie, będąc przez to także ośrodkiem życia gospodarczego.
Okres: XVII - XVIII w.

W następnych wiekach z powodu ciągłych najazdów i wojen, Piszczac, znajdujący się przecież na ziemiach kresowych, nie miał dobrych warunków rozwoju. Zapuszczli się tu m.in. kozacy Bohdana Chmielnickiego, wojska Rakoczego, zaś w czasie potopu szwedzkiego z Piszczaca zostały tylko zgliszcza.
Miasto Piszczac było własnością królewską, potem stało się własnością Radziwiłłów linii bialskiej. Miało to miejsce prawdopodobnie w czasie potopu. Z fundacji kościoła piszczackiego dokonanej przez króla Michała Korybuta Wisniowieckiego w 1671 r. wynika, że już wtedy Radziwiłłowie sprawowali władzę nad Piszczacem. Według teorii ks. Romana Soszyńskiego to król Jan Kazimierz, prawdopodobnie z wdzięczności za poparcie prowadzonej przez siebie polityki obdarzył księcia Michała Kazimierza Radziwiłła, kanclerza i hetmana Wielkiego Księstwa Litewskiego, Kluczem kijowieckim, z "Miastem", czyli Piszczacem. Piszczac przestał być radziwiłłowski z chwilą śmierci Karola Radziwiłła ( Panie Kochanku). Trudno jednak dociec kto go otrzymał w spadku, gdyż w 1790 r olbrzymi pożar pochłonął część miasteczka i plebanię, spłonęły wszystkie dokumenty i księgi parafialne. Znamy jednak rządcę Piszczac z 1758 r. Jak podają księgi metryk Parafii Piszczac był nim Sebastian Suchodolski, w dokumentach jako "advokatus magdeburgensis Piszczatensis" W 1793 r. funkcje tę pełnił Józef Arendt, a dekret króla Michała Wiśniowieckiego wymienia Macieja Wojciecha Zamorskiego jako advokati piszczatensis. Kolejny ciężki wstrząs mieszkańcy Piszczaca przeżyli, gdy koło pobliskich Polatycz nad Bugiem w dniu 18 IX 1794 r. zostały rozbite polskie wojska pod dowództwem gen. Karola Sierakowskiego, co było zwiastunem dalszych tragicznych wydarzeń w skali całego Narodu: Maciejowic i III rozbioru Polski. W III rozbiorze Piszczac wraz z ziemiami leżącymi po lewej stronie Bugu zagarnęła Austria.
Trudny wiek XIX

Początek XIX w. to okres bardzo niestabilny, czas wojen napoleońskich i ciągłych zmian. Obce panowanie i ustawiczne niepokoje nie sprzyjały rozwojowi tych terenów. W 1812 r., w czasie wojny z Rosją maszerowały przez Piszczac wojska napoleońskie. To wszystko odbiło się niekorzystnie zarówno na mieście, jak i jego mieszkańcach.
Piszczac po III rozbiorze Polski w 1795 r. wraz z całym powiatem bialskim znajdował się pod panowaniem austriackim. Ziemie te, jako cyrkuł bialski zostały wcielone do Galicji Zachodniej, do Gubernatorstwa Lwowskiego. Cyrkuł Bialski po 1809 r. i pokoju wiedeńskim został włączony do Księstwa Warszawskiego. Ten stan rzeczy okazał się jednak nietrwały rozpadając się w zawierusze wojen napoleońskich. Kongres Wiedeński tworzy Królestwo Kongresowe. W 1815 r. Ustawa Konstytucyjna przywróciła dawne województwa. Powstaje województwo podlaskie z siedzibą w Siedlcach. Powiat bialski zmieniono na bialsko-łosicki.
Walki powstania listopadowego nie objęły Piszczaca. Ostatnia najbardziej wysunięta na wschód bitwa z tych czasów miała miejsce 29 VIII 1831 r. pod Rogoźnicą, gdzie Polacy pod wodzą gen. Romarino i Prądzyńskiego pokonali Rosjan dowodzonych przez gen. Gołowina i Rosena. W 1840 r. Piszczac znów został dotknięty wielkim pożarem, który zniszczył wiele domów, a także cerkiew unicką.
W powstaniu styczniowym, które w 1867 r. ogarniało coraz to nowe regiony kraju, w tym także Podlasie, Piszczac nie brał udziału. Ludność miejscowa, w olbrzymiej części pochodzenia ruskiego, nie przyłączyła się to zrywu niepodległościowego, jak sąsiednia Tuczna, Wiski czy Huszcza. Walk więc w Piszczacu nie było. Można jednak przypuszczać, że polska część ludności zasiliła szeregi powstańcze, organizujące się w pobliskim Zalesiu. Jak stwierdza w swojej monografii ks. Roman Soszynski: "Żyli tu przecież Polacy z krwi i kości, potomkowie Chwalewskich, Charłampowiczów, Kłopotowskich, Golczewskich, Rutkowskich, Oleksiewskich, Zarębów." Byli oni jednak w dużej mniejszości, tak więc zasadniczo miejscowa ludność nie brała udziału w powstaniu. Co za tym idzie, nie przyniosło ono dla miasta większych strat.
W następnych latach miały miejsce dwa ważne wydarzenia, które dodatnio wpłynęły na położenie ekonomiczne i społeczne okolicznej ludności. Pierwszym z nich było uwłaszczenie chłopów wprowadzone ukazem cara Aleksandra II z 1864 r. Na mocy tego zarządzenia przeprowadzone zostało uwłaszczenie mieszczan piszczackich w 1871 r. Uwłaszczonych zostało 246 osadników, otrzymując na własność 3269 morgów ziemi
Kolejnym pomyślnym wydarzeniem o dużym znaczeniu gospodarczym, było otwarcie kolei warszawsko - terespolskiej w 1867 r. Linie kolejową, łączącą Warszawę z Terespolem i Brześciem, rozpoczęto budować w 1866 r. jej bieg wypadł przez pobliski folwark Chotyłów, tu również powstała stacja. Podniosło to ogromnie rolę Piszczaca, przybyli tu nowi ludzie, pracownicy kolei, ożywiły się jarmarki, których było teraz cztery w roku. Obroty handlowe na jarmarkach w Piszczacu w 1866 r. wynosiły 1500 rubli.


<< wstecz
AdministracjaUtwórz nowe kontoPomoc (pdf)RegulaminNaruszenie prawaNasza Genealogia • © PL-SOFT Sp. z o.o.

Data ostatniej modyfikacji: 26-02-2018 13:39, liczba odwiedzin : 29308